REVIEW OF POLITICAL LIFE IN THE BOSNIAN EJALET (1804–1878)
Keywords:
Bosnian eyalet, Muslims, Orthodox Serbs, Catholics, Serbia, AustriaAbstract
The work has a tendency to portray the political life in the Bosnian eyalet during the First Serbian Revolution of 1805 until the uprising in 1875 and the Berlin Congress in 1878 to the scientific public. By political life, all important state questions: Turkish rule, reforms, uprisings, agitation, conspiratorial activities and nationalisms are considered. The work gives an overview of the most important factors which actively influenced the aforementioned processes, out of which the focus is on the political relations. The process of national consolidation of the Orthodox Christians begun in the middle of the XIX century, and for the Catholics and Muslims only at the end of the Great eastern crisis of 1865–1878. Different foreign policies, which came to the Bosnian eyalet primarily from the neighboring Serbia and the Kingdom of Croatia–Slavonia–Dalmatia were in the greatest measure contributing to the formation and development of national relations.
Downloads
References
Agičić, D. (1991), “Statuti tajne Garašaninove organizacije za pripremu ustanka protiv turske vlasti u slavenskim pokrajinama Turskog carstva (1849/50. i 1850/51)“, Historijski zbornik, god. XLIV (1), Zagreb, str. 163–176.
Alaupović, T. (1907), Ivan Frano Jukić (1818.–1857.), separatni otisak iz dvadesetprvog izvještaja velike gimnazije u Sarajevu, Zemaljska štamparija, Sarajevo
Badrov, B. (1925), Fra Lovro Karaula (Prilog povijesti bosanskih Franjevaca), Sarajevo
Banović, S. (MCMXXXIX), “Dva tajna bosanska proglasa za tursko–crnogorskog rata god. 1862, kojima bi trebalo ustanoviti autora”, Jugoslovenski istorijski časopis, god. V, sv. 1–2, Ljubljana–Zagreb–Beograd, str. 228–237.
Bašagić–Redžepašić, S. beg (1900), Kratka uputa u prošlost Bosne i Hercegovine (od g. 1463–1850), Vlastita naklada, Sarajevo
Berić, D. (2007), Ustanak u Hercegovini 1852–1862, Prosvjeta, Bileća–Gacko– Banjaluka
Bijelić, S. (1996), Kazivanje pametara o prošlosti Banje Luke i Krajine, priredio Đorđe Mikić, Institut za istoriju, Banja Luka
Blažević, Dr. (1910), “Biskup o. Pashal Buconjić“, Serafinski perivoj, br. 12, god. XXIV, Sarajevo, str. 213–215.
Vojvodić, V. (1994), “Tajni rad Srbije na oslobođenju Bosne i Hercegovine (1868– 1872)“, u: U duhu Garašaninovih ideja, Prosveta, Beograd, str. 9–115.
Vukićević, M. M. (1898), “Ali–aga Dadić, Ajan mostarski krajem prošlog i početkom ovog vijeka i njegovi sinovi Memiš–aga, Adi–aga i Ahmet–aga“, Zora, br. 9, god. III, Mostar, str. 309–312.
Vučković Krajišnik, G. (1910), “Dolazak i prebivanje u Bejrutu“, Razvitak, br. 1, Banjaluka, str. 142–151.
Gavrilović, M. (1912), Miloš Obrenović, knjiga treća (1827–1835), Izdanje zadužbine I. M. Kolarca, Beograd
Giacometti, G. (1877), Russia’s Work in Turkey: A Revelation. From the French „Les Responsabilités”, translated by Edgar Whitaker, Effingham Wilson, Royal Exchange, E. C., London
Gilьferding, A. (1873), Bosniя vъ načalѣ 1858 goda, v: Sobranie sočineniй, Bosniя, Gercegovina i Staraя Serbiя, Tomъ tretiй, Izdanie D. E. Kožančikova, S. Peterburgъ, str. 279–328.
Gjurgjević, M. (1910), Memoari sa Balkana (1858–1878), Izdavač Martin Gjurgjević, Sarajevo
Glavaš, R. (1900), Život Rafe Barišića, naslovnoga biskupa azotskoga i apoštolskog namjestnika u Bosni i Hercegovini, Prva hrvatska dionička tiskara, Mostar
Doklestić, Lj. (1982), “O pokušaju ustanka u Bosni 1840. i o tajnoj politici Gajeva kruga prema Bosni 1843/44“, Historijski zbornik, god. XXXV, Zagreb, str. 15–41.
Ekmečić, M. (1956), “Uloga don Ivana Musića u Hercegovačkom ustanku 1875–78. godine“, Godišnjak Istorijskog društva BiH, god. VII (1956), Sarajevo, str. 141–169.
Ekmečić, M. (1958), “Pokušaji organizovanja ustanka u Bosni 1860–1862. godine“, Godišnjak Istorijskog društva BiH, god. IX (1957), Sarajevo, str. 73–107.
Ekmečić, M. (1973), Ustanak u Bosni 1875–78, Veselin Masleša, Sarajevo
Ekmečić, M. (1989), Stvaranje Jugoslavije 1790–1918, 2, Prosveta, Beograd
Elezović G. (1951), “Iz posmrtnih rukopisa Ahmet Dževdet paše“, Prilozi za orijentalnu filologiju, II, Sarajevo, str. 259–314.
Živanović, Ž. (1922), “Omladinska skupština u Beogradu (1867)“, Srpski književni glasnik, br. 7, n. s., knj. VII, Beograd, str. 524–530.
Živanović, Đ. (1991), “Poljska emigracija i ponovni izbor Aleksandra Karađorđevića za kneza 1843. godine“, Godišnjak grada Beograda, knj. XXXVIII, Beograd, str. 75–102.
Zelić, B. (1963), “Prilog diskusiji o Mihovilu Pavlinoviću“, Historijski zbornik, god. XVI, Zagreb, str. 225–234.
Jakšić, G. (1937), “Jedan ʼprojektʼ srpskog ustanka iz godine 1862“, Politika, br. 10395, god. XXXIV, Beograd, str. 8.
Jelenić, J. (1915), Kultura i bosanski franjevci, II svezak (1780–1878), Prva hrvatska tiskara Kramarić i Raguz, Sarajevo
Jovanović, V. (1988), Uspomene, priredio i predgovor napisao prof. dr Vasilije Krestić, BIGZ, Beograd
Jukić, I. F. (1953), Putopisi i istorisko–etnografski radovi, Svjetlost, Sarajevo
Jukić, I. F. (1973), Sabrana djela, III, Svjetlost, Sarajevo
Kamber, D. (1942), “Patnje i poteškoće katoličkog klera, Prema izvještaju biskupa Miletića godine 1815“, Vrhbosna katoličkoj akciji, br. 3–4, god. LVI, Sarajevo, str. 92–103.
Kalaj, B. (2002), Dnevnik 1868–1875, JP Službeni glasnik, Beograd
Kemura, Šejh S. (1916), Prvi srpski ustanak pod Karagjorgjem: od godine 1219. po hiđ. ili 1804. po I. do dobitka autonomije (od godine 1219–1804 do godine 1279–1862), Islamska dionička štamparija, Sarajevo
Krasić, V. (1884), Ustanak u Bosni 1875–1878, građa za noviju srpsku istoriju rata za oslobođenje, Štamparija A. Pajević, Novi Sad
Koetschet, J. (1905), Aus Bosniens letzter Türkenzeit, veröffentlicht von jur. dr. Georg Grassl, A. Hartleben’s Verlag, Wien und Leipzig.
Clark, E. L. (1878), The Races of European Turkey, their History, Condition, and Prospects in Three Parts, Dodd, Mead & Company, Publishers, New York
Korunić, P. (1981), “Jugoslavenska ideja u hrvatskoj politici 1866–1868“, Zbornik Zavoda za povijesne znanosti istraživačkog centra JAZU, vol. 11, Zagreb, str. 1–107.
Kreševljaković, H. (1931), “Husein kapetan Gradaščević–Zmaj od Bosne“, HNK „Napredak” (1932), god. XXI, Sarajevo, str. 105–131.
Kukuljević Sakcinski, I. (1873), Putne uspomene iz Hrvatske, Dalmacije, Arbanije, Krfa i Italije, Pretiskano iz “Hrvatskoga Sokola” i “Vienca”, Tiskom Dioničke tiskare, Zagreb
Longin. (1959), “Uloga srpsko pravoslavnog sveštenstva zvorničko–tuzlanske eparhije u prošlosti“, u: Spomenica povodom 80–godišnjice okupacije BiH (1878–1958), 50– godišnjice Aneksije (1908–1958) i 40–godišnjice oslobođenja i ujedinjenja (1918–1958), preštampano iz Glasnika, službenog lista Srpske pravoslavne crkve, br. 3–4, Grafičko preduzeće „Srboštampa“, Beograd, str. 35–50.
Ljušić, R. (1997), “Spomenica i prošenije Steve Bogdanovića“, Zbornik za istoriju BiH, SANU, br. 2, Beograd, str. 207–233.
Mažuranić, M. (1842), Pogled u Bosnu ili kratak put u onu Krajinu, učinjen 1839–40. po Jednom Domorodcu, Tiskom i troškom kr. pr. ilir. narodne tiskarne Dra. Ljudevita Gaja, Zagreb
Madžar, B. (1991), “Nešto više o držanju Vase Pelagića pred banjalučkim sudom i Medžlisom u Sarajevu 1869. godine“, Glasnik arhiva i Društva arhivskih radnika BiH, god. XXXI, Sarajevo, str. 203–215.
Musa, Š. Leženić, Z. (2009), “O jeziku i stilu spisateljskog djela fra Antuna Kneževića“, Croatica christiana periodica, vol. 33, No 64, Zagreb, str. 93–105.
Nikić, A. (1977), “Hercegovački ustanak u svjetlu novih izvora“, u: Međunarodni naučni skup: “Povodom 100–godišnjice ustanka u Bosni i Hercegovini, drugim balkanskim zemljama i Istočnoj krizi 1875–1878. godine“, Sarajevo–Ilidža (1–3. oktobra 1975) (tom II), Posebna izdanja, knj. XXX, ANU BiH, Sarajevo, str. 315–332.
Nikolić, A. (1979), “Opis radnje po predmetu opšteg sporazumljenja za ustanak i sjedinjenje“, predgovor i objašnjenja Vaso Vojvodić, Građa, knj. 7, Beograd, str. 149–254.
Pavličević, D. (1995), “Eugen Kvaternik o Istočnom pitanju (1859–1868), Prilog utvrđivanju shvaćanja Eugena Kvaternika o rješenju Istočnog pitanja u razdoblju nakon sloma neoapsolutizma i sklapanja Hrvatsko–ugarske nagodbe“, Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, br. 28, Zagreb, str. 84–95.
Petrić, M. (1970), “Etnička prošlost stanovništva na području Lištice u zapadnoj Hercegovini”, Glasnik Zemaljskog muzeja, n. s. etnologija, sv. XXIV/XXV, Sarajevo, str. 9– 95.
Petrović, R. (1977), “Ideja o prodaji Bosne i Hercegovine šezdesetih godina 19. stoljeća“, Balkanika, VIII (U čast osamdesetogodišnjice akademika Vase Čubrilovića), Beograd, str. 279–299.
Petrović, R. (1979), “Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini“, u: Naučni skup: Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini, [Sarajevo, 23. i 24. oktobra 1878], Posebna izdanja, knj. XLIII, ANU BiH, Sarajevo, str. 15–69.
Popović, V. (1949), Agrarno pitanje u Bosni i turski neredi za vreme reformnog režima Abdul Medžida (1839–1861), SAN, Beograd
Popović, V. (1994), Istočno pitanje, istorijski pregled borbe oko opstanka Osmanlijske carevine u Levantu i na Balkanu, Službeni list SRJ, Beograd
Popović–Petković, R. (1973), “Neki podaci o publicističkoj delatnosti Matije Bana dok je stajao na čelu beogradskog Presbiroa (1861–1880)“, Godišnjak Grada Beograda, knj. XX, Beograd, str. 243–265.
Proroković Nevesinjac, R. T. (1902), “Buna 1874. i ustanak u Hercegovini 1875. god.“, Brastvo Društva svetog Save, knj. 20, IX i X, Beograd, str. 119–179.
Radušić, E. (2013), Bosna i Hercegovina u britanskoj politici od 1857. do 1878. godine, Institut za istoriju, Sarajevo
Rajić, S. (2013), “Velika Britanija i gradsko pitanje 1866/1867–borba za Beograd“, Beogradski istorijski glasnik, IV, Beograd, str. 123–140.
Rajić, S. (2016), “Stočetrdeset godina od početka ratova Srbije za nezavisnost 1876– 2016, Pretnje Evrope, nećkanje Rusije i odlučnost Srbije“, Srpske studije, knj. 7, Veograd, str. 177–202.
Ristić, J. (1894), Jedno Namesništvo 1868–1872, Štamparija Ljub. J. Bojovića, Beograd
Ristić, J. (1896), Diplomatska istorija Srbije za vreme srpskih ratova za oslobođenje i nezavisnost 1875–1878, Prva knjiga, Prvi rat, Štamparija kod “Prosvete“–(S. Horovica), Beograd
Ristić, J. (1901), Spoljašnji odnošaji Srbije novijega vremena, Treća Knjiga 1868–1872, Štamparija Kraljevine Srbije, Beograd
Stančić, N. (1970–71), “Program Mihovila Pavlinovića iz godine 1869“, Historijski zbornik, god. XXIII–XXIV, Zagreb, str. 117–145.
Stillman, W. J. (1877), Herzegovina and the late Uprising: The Causes of the Latter and the Remedies, from the Notes and Letters of A Special Correspondent, Longmans, Green and Co., London
Stranjaković, D. (1931), “Buna Srba hrišćana u Bosni 1834. godine“, Godišnjica Nikole Čupića, knj. XL, Beograd, str. 122–169.
Stranjaković, D. (1941), “Karađorđeva nacionalna politika“, Brastvo Društva Sv. Save, XXXII, knj. 52, Beograd, str. 5–14.
Teinović, B. (2012), “Evropska istorija na pozornici ustanaka u Bosni i Hercegovini 1804–1882“, Zbornik za istoriju BiH, SANU, br. 7, Beograd, str. 135–150.
Teinović, B. (2015), „Bosanski franjevci između Gaja i Garašanina (1836–1849): suprotnosti dvije nacionalne politike“, Historijska traganja, br. 16, Sarajevo, str. 31–91.
Teinović, B. (2018), „Pedagoški vremeplov: istorija srpskih škola u Bosni i Hercegovini (do 1853)”, Nova škola, XIII (2), Bijeljina, str. 62–75.
Ćurić, H. (1974), “Ustavni zakon Bosanskog vilajeta“, Godišnjak Društva istoričara BiH, God. XX (1972–1973), Sarajevo, str. 205–221.
Ćurić, H. (1975), “Livanjski ustanak“, Pregled, br. 3, god. LXV, Sarajevo, str. 357–365.
Urić, N. (2010), “Srpsko–crnogorski odnosi i pitanje ustanka u Turskoj s posebnim osvrtom na izveštaje Nikole Jovanovića Okana (1860–1866)“, Istorijski časopis, knj. LIX, Beograd, str. 387–420.
Urić, N. (2012), “Prilog za povest porodice Gligorija Jeftanovića u tursko doba“, Zbornik za istoriju BiH, SANU, br. 7, Beograd, str. 191–238.
Hadžihuseinović Muvekkit, S. S. (1999), Povijest Bosne, 2, El Kalem, Sarajevo
Hauptmann, F. (1978), “Internacija hercegovačkog ustaničkog vojvode Miće Ljubibratića u Grazu (Gracu), god. 1876/77“, Prilozi, br. 14–15, god. XIV, Sarajevo, str. 363–370.
Herkalović, T. (1906), Vorgeschichte der Occupation Bosniens und der Herzegovina, Druck von M. Majcen, Zagreb
Celer, M. (1975–76), “Aktivnosti J. J. Štrosmajera u vezi s Istočnom krizom“, Prilozi, br. 11–12, god. XI–XII, Sarajevo, str. 63–78.
Ciliga, V. (1964), “Narodna stranka i južnoslovensko pitanje (1866–70)“, Historijski zbornik, god. XVII, Zagreb, str. 85–114.
Cyprien, R. (1853), The Slave Provinces of Turkey, with additions from other sources, in: Leopold Ranke, The History of Servia, and the Servian revolution with a sketch of the insurrection in Bosnia, to which is added, The Slave provinces of Turkey, chiefly from the French of Cyprien Robert, H. G. Bohn, London, pg. 375–520.
Čubrilović, V. (1931), “Rajhštatski sporazum (8 juli, 1876.)“, Srpski književni glasnik, br. 4, n. s., knj. XXXIII, Beograd, str. 285–293.
Čubrilović, V. (1939), Prvi srpski ustanak i bosanski Srbi, Geca Kon A. D., Beograd
Čubrilović, V. (1996), Bosanski ustanak 1875–1878, drugo izdanje, Službeni list SRJ, Beograd
Šidak, J. (1970), “Tajna politika Lj. Gaja i postanak njegovih »Memoranduma« knezu Meternichu 1846–47. (S osobitim obzirom na dva rukopisa F. Zacha o prilikama u Srbiji)“, Arhivski vjesnik, br. 13, Zagreb, str. 397–434.
Šljivo, G. (1988), Bosna i Hercegovina 1813–1826, Institut za istoriju, Banjaluka
Šljivo, G. (1998), Bosna i Hercegovina 1854–1860, Planjax, Landshut
Извори:
Необјављени
Arhiv Srbije, Beograd
- Fond Knjažeska kancelarija (Požeška nahija [PN (1815–1838)], Šabačka nahija [ŠN (1816–1839)])
- Fond Ministarstvo inostranih dela, Političko odeljenje (1871–1918) - Zbirka Mita Petrović (ZMP)
Arhiv Srednje Bosne, Travnik
- Austrijski konzulat u Travniku, Korespondent Protokol (1817–1818)
Објављени
Bojničić, I. (1911), “Dva Jelačićeva pisma o okršajima na hrvatsko–turskoj granici, Prilog životopisu bana Jelačića“, Vjesnik kr. Hrvatsko–slavonsko–dalmatinskoga zemaljskoga arkiva, god. XIII, Zagreb, str. 193–210.
Đorđević, T. R. (1926), “Arhivska građa za naselja u Srbiji u vreme prve vlade kneza Miloša (1815–1839)“, Srpski etnografski zbornik, SKA, knj. XXXVII, Beograd–Zemun
Ivić, A. (1915), “Novi podaci za proučavanje srpskog ustanka“, Vjesnik Kr. Hrvatsko– slavonsko–dalmatinskoga Zemaljskog arkiva, god. XVII, Zagreb, str. 120–154.
Ivić, A. (1920), “Dokumenti o ustanku Srba pod Karađorđem Petrovićem“, Vjesnik Kr. Hrvatsko–slavonsko–dalmatinskoga Zemaljskog arkiva, god. XXI i XXII, Zagreb, str. 1–538.
Jelenić, J. (1913), “Izvori za povjest kulturnoga rada bosanskih Franjevaca“, Glasnik Zemaljskog muzeja, god. XXV, sv. 1, Sarajevo, str. 2–87.
Mitrović, P. Kreševljaković H. (1958), Izvještaji italijanskog konzulata u Sarajevu (1863– 1870 godine), Naučno društvo NR BiH, Sarajevo
Pisarev, Ю. A. Эkmečič, M. (1988), Osvoboditelьnaя borьba narodov Bosnii i Gercegovinы i Rossiя 1865–1875, dokumentы, otvetstvennыe redaktorы Ю. A. Pisarev, M. Эkmečič, Nauka, Moskva
Ćurić, H. (1971), Arhivska zbirka Vladimira Desnice, prilozi radu Obrovačkog odbora i ustanku u Bosni 1875–1878, ANU BiH, Sarajevo
Šišić, F. (1928), Korespondencija Rački–Strossmayer, knjiga prva, od 6. okt. 1860. do 28. dec. 1875, O stogodišnjici rođenja Franje Račkoga (uredio Ferdo Šišić), JAZU, Zagreb
Штампа
Zastava, Novi Sad (1866, 1876)
Ilirske narodne novine, Zagreb (1841)
Narodne novine, Zagreb (1849, 1862, 1863, 1864, 1865, 1866, 1867, 1869, 1870)
Novi Pozor, Beč (1868, 1869)
Novine Dalmat.–horvatsko–slavonske, Zagreb (1849)
Primorac, Kraljevica (1876, 1877, 1878)
Srbske novine, Beograd (1850, 1856, 1858)
Srpske novine, Beograd (1873, 1875, 1877, 1878)
